Bilqi Forum  

Geri git   Bilqi Forum > > >

ÖDEVLERİNİZİ BULMAKTA ZORLANIYOMUSUNUZ!

SORUN ANINDA CEVAPLIYALIM.

TÜM SORULARINIZA ANINDA CEVAP VERİLECEKTİR !

Sitemize Üye Olmadan Konulara Cevap Yazabilir Ayrıca Soru Cevap Bölümüne Konu Açabilirsiniz !

Yeni Konu aç Cevapla
 
Seçenekler Stil
Alt 04-03-2008, 17:23   #1
уυѕυƒ
Moderator
 
уυѕυƒ - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
 
Üyelik tarihi: Feb 2008
Mesajlar: 11.000
Tecrübe Puanı: 1000
уυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond reputeуυѕυƒ has a reputation beyond repute
уυѕυƒ - MSN üzeri Mesaj gönder
Standart Terbİye

TERBİYE
Dokumahaneden çıkan ham beze, satışa hazır bir duruma gelmeden kullanma yeri ya da isteğine göre görünüm, tutum gibi özellikler kazandırılması amacıyla uygulanan kasar (ön terbiye), renklendirme (boyama, baskı) ve apre (bitim) işlemlerinin tümüne terbiye denir.

TEKSTİL TERBİYESİ


ÖN TERBİYE RENKLENDİRME BİTİM İŞLEMLERİ
(KASAR) (APRE)

BOYAMA BASKI

Tekstil mamullerinin terbiye işlemleri kuru terbiye işlemleri ve yaş terbiye işlemleri olmak üzere ikiye ayrılır. Kuru terbiye işlemleri, kimyasal madde çözeltisi kullanılmadan, tekstil materyaline uygulanan fiziksel işlemlerdir. Yaş terbiye işlemleri ise tekstil materyalinin kimyasal madde flottesiyle muamelesi sonucunda tutum veya kullanım özelliğinin geliştirilmesini amaçlamaktadır.

ÖN TERBİYE DAİRESİ
Ön terbiye (kasar) dairesinde; kumaş istenilen son işlem ve renklendirme proseslerine hazır hale getirilir. Kumaş, dokuma dairesinden çıktığında üzerinde elyafın kendi yapısında bulunan yağ, mum, pektin, hemiselüloz ve protein gibi maddeler, ayrıca ön terbiye işlemine kadar geçirdiği proseslerden kazanılmış yabancı maddeler bulunmaktadır. Liflerin arasında, toplanırken, çırçırlanırken karışmış olan yaprak, koza gibi artıklar mevcuttur. Pamuk lifleri genelde sarımtrak bir renge sahiptir. Çözgü ipliklerinde de genelde haşıl maddesi bulunur. Bu yabancı maddeler yalnız mamulün görünümünü bozmakla kalmaz, liflere hidrofob bir karakter de kazandırdığından, boya, apre gibi yaş terbiye işlemlerini de zorlaştırır. Tekstil terbiyesinin başlangıcında, diğer terbiye işlemlerine bir hazırlık olarak mamulün görünümünü ve yapısını iyileştirmek için yapılan, mamuldeki yabancı maddeleri uzaklaştırma işlemlerinin tümüne ön terbiye denir.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
Ön terbiye işlemleri elyaf, tops, iplik veya kumaş formunda uygulanabilir.
a) Elyaf kasarı
• Yıkama
• Ağartma
• Karbonize
b) Tops kasarı
• Yıkama
• Ağartma
• Karbonize
c) İplik kasarı
• Yakma
• Yıkama
• Ağartma
• Merserize
• Hacimlileştirme
• Fiksaj
d) Kumaş kasarı
• Yakma
• Haşıl Sökme
• Krablama
• Karbonize
• Merserize
• Ağartma
• Fiksaj
• Bazik İşlem
• Ön Yıkama
Dokuma dairesinden çıkan ham kumaşlar ham kalite kontrolde kontrol edildikten sonra açma bölümüne gelerek burada terbiye işletmesine gitmek üzere arabalarda bekletilirler. Boya- Terbiye planlama şefliği tarafından hazırlanan günlük makine programlarına göre kumaş açma bölümünden refakat kartları ile beraber alınır. Kumaşın işlenmesine refakat kartlarında belirtilen prosese göre başlanır. Üretim mamul kumaş üretim takip formunda belirtilen proses akışına göre başlar. ve devam eder. Her aşamadan sonra mamul kumaş üretim takip formlarına ve günlük makine formlarına doldurulur. Çoğunlukla ham kumaşların ilk işlem gördükleri yer ön terbiye dairesidir. İpliği boyalı kumaşlar, bu daireye uğramadan direkt apre dairesine giderler. Ön terbiye işlemleri, kumaştan beklenen özellik ve elyaf cinsine göre farklılık gösterir. Bazı tiplere göre standart proses örnekleri aşağıda verilmiştir.
Pes/Vis kumaşlar için:
Ham yıkama

Fikseli kurutma

Yakma

Boyama
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
%100 Pamuklu veya Pamuk/Keten harmanlı kumaşlar
YAKMA + ENZİMATİK HAŞIL SÖKME

DÖNME (16 SAAT)

MERSERİZASYON

BAZİK İŞLEM (KOSTİK PİŞİRME)

KURUTMA

PEROKSİT KASARI

DÖNME (12 SAAT)

YIKAMA

KURUTMA

BOYAMA

Pes/Vis/Lycra Kumaşlar:
HAM YIKAMA

KURUTMA

BOYAMA

Pamuk/Lycra Kumaşlar
KURU YAKMA

MERSERİZE

TEK KADEMELİ PEROKSİT KASARI

KURUTMA

BOYAMA

Genel olarak işletmede kumaş tiplerine göre yapılan prosesler bu şekilde olmakla beraber müşteri isteği ve diğer terbiye aşamalarında kumaşın göreceği işlemlere bağlı olarak ön terbiye proses aşamaları değişebilir.


Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
YAKMA
Yakma, Ön Terbiye dairesinde kumaşın gördüğü ilk işlemdir. Yakma, liflerden bükülerek meydana gelen ipliklerin üzerinden çıkan ince lif uçlarının giderilmesi amacıyla uygulanır. Bu sayede kumaş daha düzgün ve parlak bir yüzey görünümüne sahip olur. Yakma prosesinin ilk işlem olarak uygulanmasının nedenleri ise;
a) Yakma işlemi esnasında kumaşın kuru olması gerekmektedir.
b) Yakma prosesi sonucunda kumaşta hafif bir sararma gözlenebilmektedir. Sonraki işlem basamaklarında bu sakınca giderilebileceğinden ilk işlem olarak yakma uygulanır.
Yakma işlemi, özellikle kumaşın parlaklığı açısından olumlu sonuçlar verir. Hav tüycükleri parlak yüzeyli kumaşların (saten gibi) parlaklığını engelleyecektir. Yakma sonucunda boyalı kumaşlarda renklerin canlılığı artacaktır, baskılı kumaşlarda ise kontur sertliği artacaktır. Ayrıca sentetik lif harmanlı kumaşlara yapılan yakma işlemi sonucunda boncuklanma sorunu giderilecektir. Ve kullanım özellikleri gelişecek, giyene rahatlık sağlayacaktır.
Yakma işlemi genel olarak 2 türlü yapılabilir. Bunlar;
1) Çok sıcak :-):-):-):-)l yüzey veya kızgın çubuklar ile kısa bir süre kumaşın temas ettirilmesi
2) Gaz beklerinden çıkan alevle kumaş üzerindeki hav tüycüklerinin yakılması şeklindedir.
Güney-Polgat Ön Terbiye Dairesinde 1 adet Oshoff-Senge Yakma Makinesi bulunmaktadır. Bu bir gazlı yakma makinesidir. Gazlı yakma makineleri ekonomikliği ve uygulama yönteminin kolaylığı açısından tercih edilirler. Bir yakma makinesinde yakma etkisi bir çok faktöre bağlı olarak değişir. Bunlar;
a) Alev kuvveti ve sıcaklığı
b) Kumaş geçiş hızı
c) Bek ile kumaş arasındaki mesafe
d) Beklerin pozisyonu
Alev kuvveti arttıkça, kumaş üzerindeki yakma etkisi de artar. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta, kumaş yüksek ısı sebebiyle herhangi bir zarar görmeden yakma işleminin yapılmasıdır. Bu sebeple her kumaş türü için uygulanabilecek maksimum alev kuvveti bellidir. Aynı durum kumaş geçiş hızı için de geçerlidir. Kumaş geçiş hızı ile yakma etkisi ters orantılıdır. Kumaş hızı arttıkça yakma etkisi azalır. Bu da kumaş tipine göre belirlenmelidir. Ayrıca, alev bek deliklerinden uzaklaştıkça yayılır ve birim yüzeye etki eden alev şiddeti azalır. Böylece bek ile kumaş arasındaki mesafe arttıkça yakma etkisi azalır. Esas olarak yakma işlemi sırasında alev ile kumaşın teması ve yakma derecesi beklerin pozisyonuna bağlıdır. Osthoff-Senge yakma makinesinde kumaş üç farklı pozisyonda yakılabilir.
1) Teğetsel yakma: Bu pozisyonda alev kumaşa teğet olarak temas eder. Etkin bir yakma derecesi sağlanamaz. Hassas kumaşların yakma işlemlerinde tercih edilen bir yakma şeklidir.
2) Soğutma roliğinin üzerinde yakma: Teğetsel yakmadan daha etkili bir yakma şeklidir. Kumaş, alev ile temas sırasında içinden soğuk su geçen roliğin üzerine

Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
sarılır. Bu şekilde alev kumaşa nüfuz edemez. Ancak kumaşın girintilerine ulaşabildiğinden iyi bir yakma elde edilir. Sentetik ve karışımlarının yakılmasında tercih edilir.
3) Kumaş üzerinde yakma (serbest yakma): Alev kumaşa dik temas eder. Oldukça etkin bir yakma şeklidir. Herhangi bir soğutma tertibatı söz konusu değildir. Alev kumaşın içine iyice etki eder. Selüloz liflerinde yapılmış ve kalın kumaşların yakılmasında tercih edilir.
Osthoff-Senge Yakma Makinesi başlıca 5 bölümden oluşur:
1) Kumaş giriş kısmı: Kumaşın makineye istenen gerginlikte ve düzgünlükte girmesini sağlayan gergi ve istikamet rolikleri, kenar açıcı roliklerden meydana gelmiştir. Kumaş gerginliği elle ayarlanabilir.
2) Yakma kamarası: Kumaşa yakma işleminin uygulandığı kısımdır. Kumaş buraya istenen istikamette girdikten sonra yaklaştırma roliği sayesinde, aleve ayarlanan şekilde yaklaştırılır veya uzaklaştırılır. Alev bekleri (ocaklar) ateş tuğlalarından yapılmıştır ve burada bütan gazı yakılarak kumaşa uygulanır. Alev bekleri, alev-kumaş açısını ayarlayabilmek için hareket edebilecek şekilde yapılmıştır.
3) Fırça kısmı: Bu kısım yakmadan sonra kumaş üzerinde kalan pisliklerin temizlenmesi amacıyla mevcut bulunmaktadır.
4) Tekne: Haşıl sökme işlemi yapılacağı zaman veya çok ince kumaşların yakılması sırasında kullanılır. Kumaş yakıldıktan sonra teknedeki flotteden geçirilerek dışarı alınır.
5) Çıkış kısmı: İşlemi tamamlanan kumaş buradan geçirilerek arabaya alınır veya roliğe sarılır. Daha sonraki işlemler için hazırlanmış olur.
Yakma makinesinin kumanda tablosunda hız göstergesi ve hız ayarı düğmesiyle kumaş çıkış hızı kontrolü; yaklaşma ayarı düğmesiyle yakma roliğinin aleve uzaklık ayarı; gaz ayar düğmesiyle gaz basıncı ve dolayısıyla alev boyu ayarı; gaz-hava karışımı düğmesiyle yanan karışımın ayarlanması yapılabilir. Ayrıca kumaş sıcaklık göstergesiyle makineden çıkan kumaşın sürekli ölçülür. Müşteri isteğine göre kumaşın tek yüzü veya iki yüzü bir kez veya tek yüzü iki kez yakılabilir. Tek-çift yakma ayarı ile tek veya iki ocağın aynı anda yanması, böylece kumaşın bir veya iki yüzünün yanması sağlanabilir. Oshoff-Senge yakma makinesinde, çalışma hızı 50 m/dk’yı aşmadığı sürece bekler kumaş yakma pozisyonuna geçmezler. Hız, 50 m/dk’yı aştığında otomatik olarak yakma pozisyonuna geçerler. Kumaş çıkış sıcaklığı sürekli olarak ölçülür ve 120˚C’yi aştığında alev basıncı otomatik olarak azalır. Valle beklerin arasındaki mesafe ayarlanabilir olsa da genelde 12 mm olarak ayarlı kalır ve değiştirilmez. Valin içinde kullanılan soğutma suyunun sıcaklığı 80˚C’yi aştığında ocak yine otomatik olarak söner.
Genel olarak makine hızı 70-120 m/dk arasında değişir. Hassas kumaşlar 100-120 m/dk gibi yüksek hızlarda, yünlü kumaşlar ise 70 m/dk hızla yakılabilir.
İyi bir yakma işlemi ve kaliteli bir ürün için yakma prosesi esnasında dikkat edilmesi gereken noktalar vardır. Kumaşın makineye girişi sürekli kontrol edilmelidir. Gerginliğin uygun olması ve kenar açıcıların doğru çalışması sağlanmalıdır. Yakma alevi gözlenmeli ve yanmanın her tarafta aynı olması sağlanmalıdır. Val basınçları (özellikle haşıl sökmeli çalışmalarda) her tarafta aynı olmalıdır. Roliğe sarımda düzgün bir sarım olması sağlanmalıdır. Sağa sola kaçmalar daha sonraki işlemlerde olumsuz bir faktör olarak ortaya çıkar. Kumaş sıcaklığı kontrol edilmeli ve gerekli ayarlar yapılmalıdır. Soğutma sistemi ikaz
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
sistemi çalışır durumda olmalıdır. Ani su kesilmelerinde makineye ve kumaşa zarar vermemek için önlemler alınmalıdır. Karışım basıncı, hava basıncı ve gaz basınçları sürekli gözlenmeli, aynı seviyelerde devam etmesi sağlanmalıdır. Haşıl sökme prosesi de yapıldığında flotte seviyesi kontrol edilmeli, eksik tamamlanmalıdır.
%100 pamuklular sert ve keskin alevle 3. pozisyonda yakılmalıdır. Polyester/yün karışımlı kumaşlar geniş-yumuşak alevle yakılmalıdır. Bu, gaz ve karışım ayarıyla sağlanabilir. Yakma pozisyonu 1 olarak tavsiye edilir.
Örnek olarak polyester/pamuk karışımlı kumaşlar için uygulanan ayarlar aşağıda verilmiştir.
Tipin adı Gramaj(g/m2) Alev yüksekliği Hız Bek pozisyonu
Pes/pamuk 67/33 300 120 100 3
Pes/pamuk 67/33 250 120 120 3
Pes/pamuk 67/33 150 90 140-120 3-2
Pes/pamuk 67/33 80 80 150 2
TABLO 1-YAKMA MAKİNESİ AYARLARI

HAŞIL SÖKME
İplikleri belirli bir şekilde (derecede) koruyabilmek ve çözgü kopuşlarını azaltmak için yüksek dayanımlı çok katlı ipliklerin dışında kalan çözgü iplikleri genellikle haşıllanır. Haşıllama sırasında kullanılan ürünlerin büyük bir kısmı suda çözülmediklerinden ve hidrofob olduklarından, yaş terbiye işlemleri sırasında kumaşın ıslanma ve emme özelliğini azaltmaktadır.
Bir kumaşın haşılını sökmeye başlamadan önce hangi haşıl maddesinin kullanıldığını bilmek gerekir. Örneğin yalnız suda çözünen haşıl maddeleri kullanılmış ise uygun bir ıslatıcıyla yıkamak; yalnız nişasta kullanılmışsa önce enzimler yardımıyla nişastayı parçalayarak suda çözünür hale getirmek; kombinasyon kullanılmışsa her ikisini de uzaklaştıracak bir işlem seçmek gerekir.
Nişastanın parçalanmasında etkili olan enzimlere ‘amilaz’ denir. Amilazlar yalnız nişasta makromoleküllerini parçalayıp selüloz kökenlilere ve diğer liflere hiç zarar vermezler. Bu nedenle enzimatik haşıl sökme en güvenli haşıl sökme yöntemidir. Enzimler mikroorganizma olduklarından çevre koşullarına karşı hassastırlar. Belirli pH ve sıcaklıktan sonra tamamen etkisiz kalabilirler. Bunun için enzimatik haşıl sökmede çalışma koşullarına dikkat edilmelidir.
İşletmede eğer haşıl maddesi olarak nişasta kullanılmış ise enzimatik haşıl sökme işlemi uygulanır. Eğer suda çözünebilen CMC+PVA haşılı kullanılmış ise Kasar Goller makinesinde veya Küsters Yıkama makinesinde kaynar yıkama yapılarak kumaş üzerindeki haşıl uzaklaştırılır.
Enzimatik haşıl sökme işlemi Osthoff-Senge yakma makinesinde veya Küsters fulardlarda yapılabilir. Yakma makinesinde enzimatik haşıl sökme işlemi uygulanacağı durumda kumaş yakma makinesinde yakma kamarasından geçtikten sonra, henüz çıkış kısmına girip roliklere sarılmadan önce haşıl teknesine alınır. Bu haşıl teknesinde enzimatik haşıl sökme flottesi bulunur. Haşıl sökme işlemi yapılmadığında bu tekne boştur ve kumaş buraya uğramadan doğrudan çıkış kısmından geçip arabaya alınır.
Nişasta haşılını sökmek için kullanılan enzimler nişastayı parçalar ve suda çözünebilen bir hale getirir. Nişasta haşılının sökülmesinin esası önce makromoleküllerini parçalayarak
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
suda çözünebilir hale getirmeye, sonra bu suda çözünebilen parçalanma ürünlerini yıkama ile uzaklaştırmaya dayanmaktadır. Kumaş, haşıl sökme flottesinden geçtikten sonra reaksiyonun tamamlanması için makinenin çıkış kısmında roliğe sarılır ve üzeri nylon folye ile kaplanarak 8-16 saat döndürülür.
Bir enzimatik haşıl sökme reçetesi, haşıl sökme ile birlikte yakmanın yapılıp yapılmayacağına göre değişebilir. Eğer yakma makinesinde sadece demineralizasyon enzimatik haşıl sökme (yakmasız) yapılacaksa, yani kumaştan haşılla birlikte demir, magnezyum, mangan gibi ağır :-):-):-):-)l iyonları da uzaklaştırılacaksa fakat kumaş yakma işleminden geçirilmeyecekse şu şekilde bir reçete hazırlanır:
SERT SU 500 lt
BELSOL LZV 1 lt (enzim maddesi, C.H.T.)
SECURON DC 2 lt (iyon tutucu, HENKEL)
SCHNELLNETZER KE 2 lt (seri ıslatıcı, TEXTIL COL.)
SERT SU 495 lt
TOPLAM 1000 lt
Önce yukarıdaki haşıl sökme reçetesi hazırlanıp tank karıştırıcılar ile karıştırılır. Makine ayarları şöyledir:
• Çalışma hızı 80 m/dk
• Çıkış val basıncı 200-400 g/m2 kumaşlar için 3-4 bar
400 g/m2’den fazla kumaşlar için 1-2 bar
• Flotte sıcaklığı 70˚C
• Flotte pH’ı 5-7 arasına ayarlanır.
Kumaş flotteden geçtikten sonra roliklere sarılır. Roliğin üzeri nylon folye ile kaplanır ve dok çevirmeye gönderilir. Rolik dönme süresi
• Düz boyama olacak kumaşlar için minimum 12-16 saat
• Baskı olacak kumaşlar için minimum 8-12 saattir.
Eğer Osthoff-Senge yakma makinesinde hem yakma hem de enzimatik haşıl sökme işlemi yapılacaksa;şu şekilde bir reçete hazırlanır:
SERT SU 500 lt
AMYLASE 189 3 lt
SECURON DC 2 lt
SIRRIX 2UD 2 lt
SCHNELLNETZER KE 2 lt
SERT SU 491 lt
TOPLAM 1000 lt
Bu durumda makine ayarları şöyle yapılır:
• Çalışma hızı 100-400 g/m2 arası kumaşlar için 120 m/dk
400 g/m2’den fazla kumaşlar için 100 m/dk
• Flotte sıcaklığı 60˚C, flotte pH’ı 5-7 arasına ayarlanır
• Boyamaya ve baskıya gidecek kumaşlar için dönme süreleri aynıdır ancak askeriye kumaşlar için minimum 8-16 saat dönme süresi verilir.
Enzimatik haşıl sökme işlemi işletmede bazen de fularda yapılabilir. Bu durumda haşıl sökme çözeltisi tekneye alınarak burada kumaşa emdirilip sıkılır ve yine roliğe sarılıp döndürme işlemi uygulanır. Fulardın çalışma prensibi daha sonra ayrıntılı olarak anlatılacaktır.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
Enzimatik haşıl sökme ve dönme işlemlerinin ardından kumaşın yıkanarak üzerindeki artık kimyevilerin uzaklaştırılması gerekir. Bu işlem de yıkama makinelerinde yapılır. Yıkama işlemi de daha sonra anlatılacaktır.
Suda çözünebilen CMC+PVA haşılını uzaklaştırmak için ise Kasar Goller makinesi kullanılır. Bu makine ham yıkama haricinde ağartma ve kostik pişirme işlemlerini de yapmaktadır. Bu durumda fulardaki flotte farklılık gösterir. Küsters Kasar makinesinde yapılan yıkama işlemleri daha sonra anlatılacaktır.
Kasar Goller Makinesi şeklinde görüldüğü gibi haşılı sökülecek kumaş makinenin giriş kısmına getirilir. Kumaşa astar dikilir ve makine çalıştırılır. Burada bulunan J-Box’ların görevi 2 kumaşın birbirine dikildiği sırada kumaşın yığılması ve bu sayede makinenin kontinü bir biçimde, durmaksızın çalışmasıdır.
Kumaş ilk olarak 3 adet yıkama teknesinden geçer. Bu yıkama teknelerinde sadece 90˚C sıcaklıkta su bulunur. Bu üç teknenin arasında sıkma valleri bulunur. Bu vallerle kumaş üzerindeki fazla su uzaklaştırılır. Kumaş daha sonra fularda girer. Fularda, yapılmak istenen işleme göre kimyevi aktarılır. Ancak haşıl uzaklaştırılması yapılacağında fularda yalnızca sıcak su konur. Kumaş fulardan çıkışta sıkma vallerinden geçerek üzerinde kalan fazla su sıkılır ve ardından buharlatma kamarasına girer. Buharlatma kamaralarında kumaş doymuş buharla muamele edilir. Buharlatma sıcaklığı 100-102˚C olmalıdır. Kumaş buharlatma kamaralarından 3-4 dakikada geçtikten sonra 5 adet yıkama teknesinin bulunduğu yıkama ve nötrleştirme bölümüne gelir. İlk 3 yıkama teknesinin sıcaklıkları 95˚C’dir. 4. teknenin sıcaklığı 85˚C’dir ve bu teknede asetik asitle nötrleştirme işlemi yapılır. Bu şekilde kumaş pH’ı ayarlanmış olur. Son teknedeki su ise soğuktur. Kumaş son teknenin çıkışında tekrar sıkma vallerinden geçirilerek fazla su sıkılır ve çıkış kısmından geçerek roliğe sarılır.
Makine hızı genel olarak 40 m/dk olarak ayarlanır. Yıkama teknelerinin tamamı taşarlı yıkama yapar. Ayrıca makinenin ilk 3 yıkama teknesinin ardından, kumaş fularda girmeden önce terazi vallerinden geçer. Bu terazi valleri kumaşın fularda giriş gerginliğini ayarlar. Terazi basınçları, haşıl uzaklaştırma işleminde 1-1,5 bar olarak ayarlanır.

MERSERİZASYON
Merserizasyon, pamuklu mamulü kuvvetli bir bazın (genellikle NaOH) derişik çözeltisiyle muamele etmek ve bu işlem esnasında mamulü gerilime maruz bırakmaktır. Eğer kumaş germeden bazla muamele edilirse bu işleme kostikleme denir. Kostikleme sonucunda kumaşın boyarmadde alma yeteneği artar, daha sıkı bir yapı kazanır. Ayrıca lif enine kesiti şişer ve bunun sonucunda kumaşta çekme gözlenir. Merserizasyon sonucunda ise yine liflerin boyarmadde alma yeteneği artar, lif enine kesiti şişer ancak uygulanan gerilim sonucunda kumaşta çekme olmaz. Kumaşın parlaklığı ve mukavemeti artar, aynı zamanda nem alma kabiliyeti de artar.
Merserizasyonda kullanılan sud kostik çözeltisi genellikle 27-30˚Be’lik olduğundan, NaOH kristalitlerin de içerisine nüfuz ederek (intramiselar reaksiyon) selüloz makromoleküllerindeki hidroksil gruplarıyla, ya sodyum alkolat meydana getirecek şekilde veya çekim kuvvetleriyle makromoleküllere bağlanacak şekilde reaksiyona girmektedir.
Sel_OH+NaOH Sel_OH. NaOH SellONa+H2O
Bu reaksiyon sonucu liflerin enine kesiti iyice şişmekte ve kristal yapısı değişmektedir. Merserizasyonun pamuklu mamul üzerindeki sonuçları şunlardır:
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

• Liflerin enine kesitinin şişmesi sonucu, pamuk liflerinin kıvrımlı boyuna görünümleri silindirik, böbrek şeklindeki enine kesiti de daire şeklini almaktadır. Merserizasyon sonucu liflerin yüzeyindeki girintiler çıkıntılar azaldığından, liflerin ışığı düzgün yansıtma yeteneği artmakta; enine kesiti şişmiş liflerin içerisinde, uygulanan germe nedeniyle kristalin lif elementlerinin lif eksenine paralel yerleşimi arttığından, liflerin ışık geçirgenliği artmaktadır. Yansıtmanın düzgünleşmesi, geçirgenliğin artarak saçmanın azalması sonucunda liflerin parlaklığı artmaktadır.
• Germenin etkisiyle merserizasyon sonucu liflerdeki kristalin yapıtaşları, lif eksenine daha paralel bir yapı kazandıklarında ve dolayısıyla aralarındaki bağlar (çekim kuvvetleri) arttığından malın kopma dayanımı artmakta, esneme yeteneği azalmaktadır.
• Merserizasyon sonucu başlangıçtaki boyutlarına göre %2-4 gerdirilmiş bir kumaşın boyut değişmezliği (çekmezliği) artmaktadır.
• Merserizasyon sırasında kristalin alanların içine ve arasına giren sud kostik, lifleri şişirmekte ve daha açık bir yapı kazanmalarını sağlamaktadır. Bu nedenle merserize edilmiş pamuk liflerinin boyarmadde alma hızı ve yeteneği artmaktadır.
• Daha düzgün yüzeye sahip olan merserize lifler ışığı daha düzgün yansıttıklarından ve enine kesiti şişmiş lifler içerisinden geçen ışınların lif içerisinde geçtikleri yolun uzunluğu arttığından, aynı miktar boyarmadde ile boyanmış merserize lifler, merserize edilmemiş liflere nazaran daha koyu görünmektedir.
Merserize işlemi iplik veya kumaş halindeki materyale yapılır. Merserize işlemi;
• Ham bez halinde,
• Haşıl sökmeden sonra,
• Bazik işlemden sonra,
• Ağartmadan sonra,
• Hatta boyamdan sonra yapılabilir.
Merserizasyon genelde ağartmadan önce veya sonra yapılır. Boyamadan sonra merserizasyon da mümkündür ve boyalı kumaşın parlaklığını arttırır. Ancak bu durumda kullanılan boyarmaddenin merserizasyon şartlarına dayanıklı olması gerekmektedir. Ham veya hidrofilleştirilmemiş beze merserizasyon yapmanın dezavantajı çözeltinin aşırı kirlenmesidir. Güney-Polgat Ön Terbiye Dairesi’nde merserizasyon genelde haşıl sökmeden sonra, kostik pişirmeden önce uygulanır.
Merserizasyona etki eden faktörler;
a) Konsantrasyon
b) Gerilim Miktarı
c) Sıcaklık
d) Süre
e) İplik veya kumaş yapısı (iplik bükümü, iplik katı gibi)
Güney-Polgat Ön Terbiye Dairesinde 1 adet Goller Merserize Makinesi bulunur. Bu bir zincirsiz merserize makinesidir. Merserize makinesi esas olarak 5 bölümden oluşur:

Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

1) Giriş ve Enine Germe Bölümü
2) Yıkama Bölümü
3) Merserize Bölümü
4) Stabilize Bölümü
5) Yıkama ve Nötralize Bölümü
Merserize makinesinde kumaş yürütülmeye başlamadan önce hazırlıklar yapılır. Çalışılacak kumaş makine önüne getirilir. Astara dikilir. Makine merserize kısmına yüksek bome (46 Bome) kostik hattından kostik alınır. Merserize kısmı otomatik kostik besleme sisteminde çalıştırma düğmeleri ile kostik 28 Bomeye ayarlanır. Soğutma sistemi çalıştırılır. Sıkma val motoru çalıştırılır. Teknelere su veren vanalar elle açılır. soğuma silindiri su besleme vanaları açılır. Tekne ısıları istenen seviyeye gelinceye kadar beklenir. Daha sonra makine çalıştırılır. Kumaş giriş kısmında, sud kostiğin etkisiyle çekme ve toplanma olmaması için enine germe tertibatından geçer. Kumaş ilk olarak yıkama bölümünde 2 adet yıkama teknesinden geçer. Bu yıkama teknelerinin ilkinin sıcaklığı 90˚C, ikincisinin sıcaklığı ise 60˚C’dir. Yıkama teknelerinin arasında bulunana sıkma valleri ile kumaş üzerindeki fazla su uzaklaştırılır. Yıkama teknelerinden geçen kumaşın sıcaklığı yükselir, fakat kostik sıcaklığının sürekli olarak ortalama 25˚C’de tutulması lazımdır. Sıcak kumaşın flotte sıcaklığını attırmaması için, kumaş direkt olarak merserize kısmına alınmaz, önce iki adet soğutma silindirinden geçer. Burada kumaş sıcaklığı düşürülür. Kumaş daha sonra merserize kısmına gelir. Kumaş burada 25˚C sıcaklıkta 27-30˚Be’ kostikle muamele edilir. Kumaş bu bölümde silindirlerin arasından geçerken sud kostiği elyaf içine nüfuz etmesi sağlanır. Sud kostik kumaş üzerinde bulunan borulardan püskürtülür ve kumaş valler arasından geçerken üstteki silindirler alttaki silindirlere ağırlıkları ile bastırarak kumaşın kostiği daha iyi almasını sağlarlar. Bu bölümde kumaşa çözgü yönünde gerilim verilerek çekmemesi sağlanır. Merserize bölümünün sonunda kumaş sıkma valleri arasında sıkılır ve stabilize bölümüne geçer. Stabilize bölümü, merserize işlemi ile kazandırılan özelliklerin sabitleştirilerek kalıcılık kazandırılması içindir. Stabilize bölümünde de yine merserize bölümünde olduğu gibi valler bulunur. Ancak bu bölümde sud kostik değil, sadece su bulunur. Burada 90˚C sıcaklıktaki suyla fazla sud kostiğin bir kısmı da giderilmiş olur. Sud kostiğin bir kısmı stabilize bölümündeki suya geçtiği için bu bölümde yaklaşık 5˚Be’ sud kostik çözeltisi oluşur. Bu sud kostik daha sonra tekrar değerlendirilmek ve merserizasyon bölümünde kullanılmak üzere depolanır. Bu bölümde de kumaş yine gerilim altındadır. Stabilize bölümünden çıkan kumaş sıkma vallerinden geçirilerek sıkılır ve daha sonra üzerinde kalan sud kostiğin tamamen uzaklaştırılması ve kumaş pH’ının ayarlanması için yıkama ve nötralizasyon bölümüne gelir. Bu bölümde 6 adet yıkama kamarası bulunur. İlk üç yıkama teknesinin sıcaklığı 90˚C’dir ve bu teknede sadece su bulunur. 4. teknenin sıcaklığı 80˚C, 5. teknenin sıcaklığı ise 60˚C’dir ve bu teknelerde de yalnızca su bulunur. Son teknede ise nötrleştirme amacıyla asetik asit bulunur ve bu teknenin sıcaklığı da 30˚C’dir. PH 4-5 arası oluncaya kadar bu tekneye asetik asit verilir. Son tekne iki bölüme ayrılmıştır. İlk kısımda asetik asit ile nötrleştirme yapılır, ikinci kısımda ise sadece su bulunur ve durulama işlemi yapılır. Kumaş son olarak sıkma silindirlerinden geçer ve sıkılarak çıkış kısmından roliğe sarılır.
Merserize makinesinde Pamuklu, Pamuk/Lycra, Pes/Pamuk ve ipliği boyalılar için makine ayarları şöyledir:
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

Pamuk,Pes/Pamuk ve ipliği boyalılar Pamuk/Lycra karışımları Kırık yapan
Kumaşlar
1. yıkama teknesi 90 90 90
2. yıkama teknesi 60 60 60
3,4,5.yıkama tekneleri 90 90 Soğuk
6. yıkama teknesi 80 80 Soğuk
7. yıkama teknesi 60 60 Soğuk
8. yıkama teknesi soğuk soğuk Soğuk
Merserize kısmı(˚C) 25 25 25
Merserize kısmı kostik bome derecesi İpliği boyalılar 20˚Be’
Pamuk 27-30˚Be’
Pes/Vis 27-30˚Be’ 25˚Be’ 25˚Be’
Stabilize kısmı(˚C) 90 90 90
TABLO-2: Merserize makinesi ayarları

• Makine hızı: Düz boyanacak Pamuklu ve Lycralılar için 40 m/dk
İpliği boyalılar için 40 m/dk
Askeriyeler için 50 m/dk
• Kırık yapan kumaşları önlemek için önce terazi val basınçları ile ayarlama yapılır. Aynı zamanda yıkama teknesindeki sıcaklıklar düşürülerek soğuk yıkama yapılır. Yine de kırık oluyorsa kumaş işleme alınmaz.

BAZİK İŞLEM (KOSTİK PİŞİRME)
Doğal pamuk lifleri yapısında selüloz ve nem haricinde yağ, vaks, pektin, hemiselüloz, protein gibi safsızlıklar içerirler. Bu safsızlıklar liflere yumuşak ve güzel bir tutum kazandırmakla birlikte liflerin hidrofob bir karakter kazanmasının sağlarlar. Bu sebeple boyama, baskı gibi yaş işlemlerde iyi bir sonuç elde etmek zorlaşır, liflerin ıslanması engellenir. Hidrofilleştirme de denilen kostik pişirme işlemi sonucunda pamuk lifleri daha hidrofil bir yapı kazanırlar. Hidrofilleştirme işleminde gelişen olaylar şunlardır:
a) Sabunlaşabilen yağ ve vakslar sabunlaştırılır.
b) Pektinler sodyum pektinata dönüştürülür ve suda basitçe çözünür.
c) Mineraller çözünür.
d) Proteinler suda çözünebilen aminoasitlere dönüştürülür veya amonyağa bozunur.
e) Sabunlaşmayan yağlar, sabunlaşabilen vaksların hidrolizi esnasında emülsiye edilebilir.
f) Haşıl sökümünde uzaklaştırılamayan haşıl uzaklaştırılır.
g) Hemiselülozlar ve küçük selüloz molekülleri çözünür.
h) Ağartma prosesinde kumaş yapısındaki bitçiklerin uzaklaştırılması kolaylaşır.
i) Dokumadan gelen makine yağları Pamuk/Pes kumaşlarda, Pes iplik çekiminde ilave edilen eğirme yağları uzaklaştırılır.
Kumaş üzerinde bulunan doğal kaynaklı safsızlıkların haricinde, kumaşta bulunması muhtemel dokuma yağları, kirler, toz ve çepeller de bu bölümde uzaklaştırılır.
Hidrofilleştirme işlemi işletmede bulunan Goller Kasar makinesinde yapılmaktadır. İşlemin yapılışı haşıl sökmede anlatıldığı gibi ilk üç teknede yıkama yapılmasıyla başlar. Bu
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
teknelerde yalnızca sıcak su bulunur. Kumaş daha sonra kostik çözeltisiyle 4. tekne olan fularda muamele edilir. En son 5 teknede ise yıkama ve nötralizasyon işlemleri yapılır. İlk 4 teknedeki su sıcak, son teknedeki su ise soğuktur.
İstenirse Goller Kasar makinesinde sıcak kasar, kostik pişirme ve yıkama işlemleri aynı anda yapılabilmektedir ve normalde 20 saati bulan proses 4 saat gibi bir sürede halledilebilmektedir. Böylece soğuk kasar sonrası rolikte döndürmeye gerek kalmadan, proses aşamalarını kısaltarak zamandan tasarruf sağlamak mümkündür.
Makinede pişirme işlemi için aşağıda verilen kimyevi ve reçeteler kullanılır:
Pişme Reçetesi:

Fulara Besleme tankına
Kimyevi Miktar 1 2
Kostik 55 g/lt Cottok 125 g/lt 44 bome kostik
Calgon 0,5 g/lt Calgon 2,5 g/lt
Cottok 5 g/lt Securol 540 10g/lt
Securol 540 10 g/lt

Securol 540: :-):-):-):-)l iyonlarının makinede birikmesini önler, sıvı içerisinde kalmasını sağlar.
Kostik: Pişmeyi sağlar. Kumaşın hidrofil (emicilik) özelliğini artırır, yüzeydeki çeperlerin haşıl maddelerinin sökülmesini sağlar.
Calgon: Suyun sertliğini alır. Kumaştan ve boyadan gelen iyonların suyu sertleştirmesine mani olur.
Islatıcı (Cottok): Verilen kimyevilerin kumaş tarafından daha iyi ve yeteri kadar emilmesinin kolaylaştırır

KASAR (AĞARTMA)
Ağartma, tekstil mamulündeki doğal renkli maddeleri (pigmentleri) organik olarak parçalayarak mamule belirli bir beyazlık kazandırma işlemidir. Pamuklu mamuller genellikle ham halde sarımtrak renktedir. Bu rengi hem pamuğun doğal yapısı hem de uygulanan kimyasal prosesler oluşturur. Pişirme genellikle doğal olmayan tüm renkli ve renksiz kirlilikleri açığa çıkarır. Doğal renk maddeleri ise yalnızca ağartma prosesiyle giderilir. Ayrıca proses beyaz kumaş üretim için uygulanır ve renkleri daha parlak hale getirir.
Ağartma bir oksidasyon prosesidir ve oksidasyonla renkli maddeler yok edilir. Pamuklu maddelerin ağartılmasında kullanılan oksitleyici maddeler peroksit, sodyum klorit ve sodyum hipoklorittir. Güney-Polgat Ön Terbiye Dairesi’nde hidrojen peroksit ile ağartma yapılmaktadır. Aynı zamanda kumaşın peroksit ile muamelesi üzerindeki yabancı maddeleri de uzaklaştırır. En düşük redoks potansiyeline sahip olan H2O2 soğuk ve sıcak ağartma yapılmasına olanak sağlar. H2O2 sulu ortamda dissosiye olur ve HO2 iyonu atomik oksijen verir. Bu oksijen elyaftaki renkli maddeleri oksitleyerek rengi giderir.
H2O2 H+ + HO2-
HO2- OH- + (O)
Ortama alkali ilavesi [HO2-] artmasına neden olur (aktivasyon).
H2O2 + OH- H2O + HO2-
Ag, Au, Pt, Mg, Mn, Co, Fe, Cu gibi ağır :-):-):-):-)l iyonlarıyla peroksit hızla bozunarak kontrol edilemez halde oksijen açığa çıkarır.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
H2O2 H2O + O2 (katalitik bozunma)
HO2- iyonlarının atomik oksijene dönüşmesini yavaşlatmak için kararlılıklarının arttırılması gerekir. Bunun için stabilizatör kullanılır. Stabilizatörler HO2- iyonlarını kararlı kılmakla beraber katalitik bozunmayı azaltır.
Hidrojen peroksit ağartmasının avantajları şunlardır;
a) Aşırı ağartma nedeniyle kumaşın yıpranma riski azalır.
b) Sararma ve rengin dönüşüne sebep olmazlar.
c) H2O2 diğer ağartma maddeleri arasında en düşük redoks potansiyeline sahiptir. Bu da çok çeşitli ortam ve makinelerde farklı kumaşlara gerek sıcak, soğuk ve kesikli, kesiksiz yöntemlerde uygulama alanı doğurur.
d) Peroksit ağartması sonrasında antiklorlama gibi bir ard işleme gerek yoktur.
e) H2O2 ağartması korozyona sebep olmaz.
f) H2O2 reaksiyon ürünleri zehirsiz ve zararsızdır.
g) Selülozik liflerin ağartılması H2O2 ile yapıldığında, alkali çözeltilerde kaynama noktası veya yakınında pişirme ve ağartma aynı zamanda olmaktadır.
Hidrojen peroksit ağartmasının dezavantajları ise şunlardır;
a) Kumaş içerisinde ağartma çözeltisinde ağır :-):-):-):-)l iyonları bulunması halinde peroksidin katalitik dekompozisyonu ile beraber selülozun katalitik degredasyonu meydana gelebilir.
b) Bu :-):-):-):-)l iyonları ve bunların alaşımları peroksit ağartma ekipmanı olarak kullanılmazlar.
c) Yüksek sıcaklıklarda uygulanmadıkça ağartma yavaştır.
İşletmede peroksit ağartması sıcak ve soğuk olmak üzere 2 türlü yapılabilir. Sıcak kasar Küsters ve Goller Kasar makinelerinde yapılır. Soğuk kasar ise Küsters fulardlarda yapılır.

Goller Kasar Makinesinde Peroksit Ağartması
Makine, daha önce de anlattığım gibi esas olarak 6 bölümde incelenebilir:
1) Giriş bölümü: Bezin makineye düzgün girmesini sağlar. Bunu yapmak için terazi valleri ve açıcı silindirler bulunur. Terazi valleri bezin makineye istenen gerginlikte girmesini sağlar. Açıcı silindirler ise bezi kenarlarında gerip açmaya yararlar. Ayrıca bu bölümde bulunan J-Box, iki kumaşın birbirine dikilmesi sırasında bezin burada yığılıp makine duruşunu engeller. Bir de otomatik fren bulunur. Otomatik fren, bezin gerginliğine göre devreye girer. Giriş bölümünün son elemanı ön ıslatma fıskiyesi ve sıkma validir. Bezin ilk ıslatıldığı ve sıkıldığı yer burasıdır. Böylece, bez yıkama teknelerine daha temiz girer.
2) Yıkama ve mahlul tekneleri: 4 adettir. İlk üçü sıcak su, dördüncüsü mahlul ihtiva eder. Tekne suları ve mahlul, altlarındaki buhar aracılığıyla ısıtılır. Isıtma otomatik kontrollüdür. Teknelerden çıkan bez valler yardımıyla sıkılır. Sıkma valleri hava basınçlıdır. Her tekne çıkışında daha büyük ve daha güçlü sıkma valleri vardır. Bunlar bezin diğer tekneye daha temiz girmesini sağlar. Mahlul teknesine giren bez daha çok sıkılır. Çıkarken daha az sıkılır. Yani mahlul teknesi giriş- çıkış basınçları farklıdır. Basınç ayarları bezin cinsine ve yapılacak işleme göre değişir. Ayrıca her tekne girişinde birer tane de terazi roliği vardır. Bu bölümde mahlul
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

kazanları ve bir de dozaj pompası bulunur. Kazanlarda işleme göre hazırlanan kimyeviler bulunur. Dozaj pompası mahlul teknesine istenen miktarda mahlul pompalar. Pompalanan mahlul filtreden geçirilir. Peroksitli pişme yapılmışsa, artan mahlul tekrar kullanılabileceği için rezerve teknelerinde saklanır. Lazım olduğunda pompa yardımıyla mahlul teknesine alınır.
İlk üç tekne yani sıcak su tekneleri birbirine ters akım prensibine göre bağlıdır. 3. teknedeki su ikinciye, buradan da birinciye geçer. Her tekne tavanında su alınan bir bölüm bulunur. Bu bölüm teknelerin soğumasını önler.
3) Buharlatma kamarası: Makinenin en önemli bölümüdür. Bez burada yığılıp bekletilerek buharlanır. Kamara içine doymuş buhar verilir. Bez, kamaranın altında yavaş yavaş dönen paletler vasıtasıyla yığılır. Kamara içindeki terazi rolikleri bezin gerginliğini kontrol eder. Kamara içinde, üstte bezin gergin geçtiği bir çok rolik bulunur. Kamaranın en önünde bir emniyet çubuğu vardır. Fazla yığılan bez alta kaçıp kamarayı çalışmaz duruma getirebilir. Bu çubuğun lambası yandığı zaman kritik noktaya gelinmiş demektir. Gerekli tedbir alınır. Bezde kırık oluşmamasını, sağa- sola kaçmamasını, diğer bölümlere düzgün girmesini sağlamak için fotosel kontrollü düzeltme rolikleri bulunur. Bezin teknelere ortalı girmesi ve enine açılması sağlanır.
4) Yıkama ve durulama tekneleri: Girişteki tekneler gibidir. Son tekneye asetik asit alınarak kumaşın nötrleştirilmesi de sağlanır.
5) Çıkış bölümü: Bu bölümde de giriş bölümündeki parçalardan başka sallama ve rolik sarma tertibatı vardır. Her ikisi de bağımsız olarak hareket ettirilebilir.
6) Kumanda kontrol aygıtları: Burada teknelerin ısı kontrolleri, kamara buhar açma-kapama sistemleri, hız göstergeleri, buharlatma zaman ayarı ve ikaz lambaları gibi bölümler bulunur.

Küsters Kasar Makinesi Çalışma Prensibi
Küsters Kasar Makinesinin çalışma prensibi de Goller Kasar ile aynıdır. Goller Kasardan farklı olarak buharlatma kamaraları ve fulard, makinenin üst kısmında bulunmaktadır. Bu makinenin giriş kısmında sensörler bulunur. Bu sensörler kumaşın atkı yönünde düzgünsüz girişini önler. Kumaş ilk olarak içinde soğuk su bulunan fularda girer ve sıkılır. Sonra kumaş 2 büyük tamburdan geçer. Kumaşın üzerine bu tamburlara girmeden su püskürtülür ve çıkışında kumaş üzerindeki fazla su emilir. Kumaş daha sonra esas yıkama teknelerine girer. Burada kumaş iki yıkama teknesinden geçtikten sonra makinenin üst kısmında bulunan fularda girer. Burada kumaşa ağartma kimyevileri verilir ve ardından sıkıldıktan sonra buharlatma kamaralarına girer. Kumaş burada 100˚C civarındaki sıcaklıkta buharla muamele edildikten sonra tekrar makinenin aşağı kısmında bulunan yıkama tekneleri bölümüne gelir. Burada kumaşın durulanması ve nötralizasyon işlemleri yapılır. Bu bölümde 6 yıkama teknesinin ikincisinde step master denilen yığmalı geçiş yapılabilmektedir. Yığmalı geçişte kumaş kamaranın içinde yığılarak birkaç dakika bekletilmekte ve böylece ağartma prosesinde daha iyi sonuç alınabilmekte, kumaş performansı iyileşmektedir. Beşinci yıkama kamarasında kumaş pH’ının ayarlanması için asetik asit bulundurulur. Tekne pH’ı 4-5 arasına ayarlanır. Son teknede ise kumaş soğuk sudan geçirilir, sıkılır ve çıkış kısmında roliğe sarılır.
Küsters Kasar makinesinde Pamuk, Polyester/Pamuk ve Pamuk/Lycralıların ağartılması işlemleri yapılır. Makine çalışma hızı genellikle 30 m/dk’dır.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
Bu anlattığım pad-steam peroksit ağartması işlemlerinde 2 adet besleme tankına kimyeviler verildikten sonra bu tanklardan fularda kimyevi aktarılması yapılır. Makinede aşağıda verilen kimyevi ve reçeteler kullanılır. Flotte hazırlanırken, kimyeviler reçetedeki sıraya göre karıştırılır.
Fulara Besleme tankına
Kimyevi Miktar 1 2 Silikat 4 g/lt Peroksit %50 Cottok 40g/lt
Cottok 4 g/lt Silikat 40g/lt
Kostik 5 g/lt Kostik 44 84g/lt
Securol 540 2 g/lt Eksolin Fe 40 g/lt
Eksolin Fe 4 g/lt Securol 20g/lt
Peroksit %50 25 g/lt

Peroksit: Ağartma maddesidir.
Securol 540: :-):-):-):-)l iyonlarının makinede birikmesini önler, sıvı içerisinde kalmasını sağlar.
Eksolin: Demir tutucudur. Banyodaki iyonların kumaşa geçmesini önler.
Silikat: Demir cidarlarındaki pas, vb. maddelerin kumaş yüzeylerine olan etkisini önler. Peroksit stabilizatörü olarak görevi vardır. Ağartmayı yönlendirir.
Kostik: Pişmeyi sağlar. Kumaşın hidrofil (emicilik) özelliğini artırır, yüzeydeki çeperlerin haşıl maddelerinin sökülmesini sağlar.
Calgon: Suyun sertliğini alır. Kumaştan ve boyadan gelen iyonların suyu sertleştirmesine mani olur.
Islatıcı (Cottok): Verilen kimyevilerin kumaş tarafından daha iyi ve yeteri kadar emilmesinin kolaylaştırır.
Kord kadife kumaşların Yakma Makinesinde yakma+peroksit kasarı işlemi yapılır (beyazlatma + haşıl sökme). Yakma makinesinin teknesine verilen kimyevi reçetesi şöyledir:
Sert su 500 lt
Stabilizatör 8 lt
Kostik 46˚Be’ 62 lt (titrasyon 40)
Peroksit %50 40lt (titrasyon 40)
Lawan WBN 4 lt
Schnellnetzer KE 4 lt
Sert su 382 lt
Toplam 1000 lt
Bu durumda makinedeki tekne çıkışındaki val basınçları 3-6 bar arasına ayarlanır. Flotte sıcaklığı, oda sıcaklığındadır ve makine hızı 80 m/dk’dır. Döndürme süresi ise minimum 12-16 saattir.

KÜSTER FULARD ve UYGULANAN PROSESLER
İşletmede soğuk peroksit kasarı 2 adet Küsters fularda pad-batch prensibine göre yapılır. Soğuk kasar genelde lycralı kumaşlara uygulanır. Sıcak kasarda proses daha az zamanda daha az işlemle gerçekleşmektedir. Soğuk kasarda ise fulardan çıkan kumaş reaksiyonun tamamlanması için 12-16 saat nylon folyeye sarılıp döndürülür.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

Kumaş fulardın giriş kısmında ilk olarak soğutma silindirinden geçer. Çünkü fulardaki flottenin sıcaklığı 30˚C civarında olmalıdır. Ancak özellikle kurutmadan gelen kumaşların sıcaklığı oldukça yüksek olduğundan zamanla peroksit flottesinin sıcaklığını da arttırma olasılığı vardır. Flottenin sıcaklığını sabit tutmak için ayrıca soğutma tertibatı da bulunur. Soğutma silindirlerinin içinden sürekli soğuk su geçirilerek kumaşın bir miktar soğuması sağlanır. Daha sonra kumaş, içinde peroksit çözeltisi bulunan fularda girer. Fulardın içinde bulunan terazi valleri, kumaş gerginliğini ayarlamak içindir. Kumaş gerginliğinin iyi ayarlanması, alınan flotte oranının da kumaşın her bölgesinde aynı olmasını sağlar. Böylece prosesten homojen bir sonuç alınmasını kolaylaştırır. Kumaş fulardan çıktıktan sonra S valler arasından geçer. S valler de kumaştaki fazla flottenin uzaklaştırılmasını ve homojen bir sıkma etkisiyle alınan flotte oranının her yerde sabit olmasını sağlar. Daha sonra kumaş roliğe sarılarak üzeri polietielen folye ile kaplanır ve döndürme alanına alınarak burada 12-16 saat döndürülür. Bu sayede reaksiyonun tamamlanması sağlanmış olur.
Küsters fulardlar, pad-batch peroksit kasarının dışında şu işlemleri de gerçekleştirebilir:
a) Tam renk açma
b) Yarım renk açma
c) Enzimatik haşıl sökme
d) Yağ sökme
e) Kostikleme (7˚ Be’, Ket/Vis)
f) Pes/Vis kumaşlar için oksidatif haşıl sökme
g) %100 pamuk ve pamuk/lycra kumaşların optik ağartılması
Tam renk açma, normal ağartma işlemidir. Yarım renk açma ise, daha önceden ağartılmış fakat istenilen beyazlık elde edilememiş, üzerinde lekeler kalmış kumaşa uygulanır. Optik ağartma prosesi, ultraviyole ışınlarının görünür spektrum alanı içerisine alınmasını sağlayarak beyazlık ve parlaklığın artmasını sağlar. Optik ağartıcılar beyaz boyarmaddeler olarak düşünülebilir. Pamuk, yün, nylon, polyester, akrilik, asetat için kullanılabilirler. Optik beyazlatma işlemi pamuklu bezler için Küsters fularda, polyester için ramözlerde yapılır. Ramözün çalışma prensibi ilerde detaylı olarak anlatılacaktır. Küsters fularda pad-batch peroksit kasar reçetesi ve makine ayarları şöyledir(%100 Pamuk ve Pamuk/Lycra için):
• Makine çalışma hızı: 35 m/dk
• Sıkma silindir basınçları(bar): sağ 1,5; orta 1; sol 1,1
• Flotte sıcaklığı : oda sıcaklığı
• Döndürme süresi (saat): 12-20
• Kimyevi reçetesi:
Yumuşak su :500 lt
Schnellnetzer KE :7 lt (Seri ıslatıcı, TEXTIL COL.)
Invatex ED :1 lt (İyon tutucu, CIBA)
Stabilizatör KVB :9 lt (Stabilizatör, TEXTIL COL)
Albatex FFC :1 lt (Hava aldırıcı. CIBA)
Kostik 48 bome :50 lt (titrasyon 32 g/lt)
Peroksit %50 :45 lt (titrasyon 45 g/lt)
Yumuşak su :384 lt
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:

Küsters fularda yapılan diğer işlemler ve makine ayarları aşağıdaki gibidir.

Proses adı Çalışma hızı (m/dk) Sıkma silindir basınçları (bar) Flotte sıcaklığı(˚C) Döndürme süresi(saat)
Sağ Orta Sol
Tam renk açma 35 1,5 1 1,1 Oda sıcaklığı 8-16
Yarım renk açma 35 1,5 1 1,1 Oda sıcaklığı 8-16
Enzimatik haşıl sökme 35 1,5 1 1,1 Oda sıcaklığı 8-16
Yağ sökme 35 1 1,1 1 Oda sıcaklığı 6-8
Kostikleme (7˚Be)
(Ket/Vis) 40 1,1 1 1,1 Oda sıcaklığı 3
Pes/Vis için oksidatif haşıl sökme 35 Sağ:
1,4 Sol:
1,8 Oda sıcaklığı 8-12
%100 Pamuk ve Pamuk/
Lycra kumaşların optik ağartılması 25 1,4 1,8 Oda sıcaklığı 12-20
TABLO 3-Küsters fularda uygulanan prosesler ve makine ayarları

YIKAMA
Yıkama işlemi kumaşın üzerindeki tozları, kirleri ve terbiye işlemleri sonucunda üzerinde kalan kimyasal maddeleri uzaklaştırmak için yapılır. Enzimatik haşıl maddesi suda uzaklaştırılabilir hale geldikten sonra burada yıkanarak haşıl artıkları uzaklaştırılır. Ayrıca suda çözünen türdeki haşıl maddeleri de ham kaynar yıkama ile kumaştan atılır. Özellikle Küsters Yıkama makinesinde ipliği boyalı, yünlü, askeriye, yünlü kamgarn ve elyaf boyalı lycralı kumaşların, toz, yağ ve kirlerinin uzaklaştırılması amacıyla yıkaması yapılır. Yine Küsters Yıkama makinesinde ham yıkama, pad-batch peroksit yıkama, haşıl yıkama, kaynar yıkama, ham Pes/Vis/Lycra ve optikli kumaşların yıkama işlemleri yapılır.
Yıkama işlemi Küsters Yıkama, Küsters Kasar ve Goller Kasar makinelerinde yapılabilir. Goller kasar makinesinde yapılan haşıl yıkama işlemi daha önce anlatılmıştı.
Küsters Kasar makinesin çalışma prensibi daha önce anlatıldığı gibidir. Yalnızca kimyevi reçetesi ve tekne sıcaklıkları değişecektir. Kasar Küsters makinesinde yapılan yıkama işlemleri şunlardır:
a) Ham Pes/Vis/Lycralı kumaşların kaynar yıkanması: Kumaş üzerindeki PVA haşılını uzaklaştırmak için yapılan bir işlemdir. Daha önce de anlatıldığı gibi bu makinede 8 adet yıkama teknesi ve bir fulard bulunur. 2 yıkama teknesi fulardan önce, 6 yıkama teknesi ise fulardan sonradır. Kamara sıcaklıkları sırasıyla 40, 60, 80, 80 60, 60, 40 ve 30˚C’dir. Dördüncü tekne yığmalı çalışabilmektedir ancak bu tip yıkamada yığmalı sistem (step master) kullanılmamaktadır. Yani kumaş burada beklemeden düz geçiş yapmaktadır. Son yıkama teknesine asetik asit verilerek pH’ın 4-5 arası olması sağlanır. Yıkama teknelerinin tamamı taşarlı olacak şekilde ayarlanır. Kumaş gerginliğini ayarlayan terazi val basınçları 1-1,5 bar olarak ayarlanır. Optimum makine hızı, bu tip yıkamalarda 40 m/dk olarak seçilir.
Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
b) Ham Pes/Vis ve optik ağartma olacak Pes/Vis kumaşların yıkanması: Kumaşın üzerindeki PVA haşılı, yağ ve harman boyasının giderilmesi için yapılan bir işlemdir. İlk anlattığım ham Pes/Vis/Lycralı kumaşların kaynar yıkanması işleminden farklı olarak fularda kimyevi beslemesi yapılır. Kimyevi reçetesi şöyledir:
Kimyevi Reçete
Soda 10 g/lt
Sabun 2 ml/l
Yıkama teknelerinin sıcaklıkları ise sırasıyla 95, 95, 95, 95,95 85, 70 ve 30˚C’dir. Yıkama teknelerinin tamamı taşarlıdır. Terazi val basınçları 2-3 bar arasına ayarlanır. Makine hızı 40 m/dk’dır.

c) Haşıl yıkama: Burada amaç Pes/Vis kumaşların üzerindeki PVA haşılı, yağ, harman boyasının temizlenmesidir. Bu proseste makine hızı diğer proseslerden daha yüksektir. 60 m/dk hızla çalışılabilir. Tekne sıcaklıkları 95, 95, 95, 95, 95, 85, 70 ve 30˚C’dir. Yıkama teknelerinin tamamı taşarlıdır. Fularda kimyevi beslemesi yapılmaz. Terazi val basınçları 2-3 bar arasındadır.

Küsters Yıkama Makinesinin Çalışma Prensibi
Bu makinenin giriş kısmında kumaş ilk olarak yivli silindirlerden geçer. Bu silindirler kumaşın atkı yönünde gerilerek makineye düzgün girişini sağlar. Bunu sağlamak için silindirlerin bir tarafındaki yivler sağ yönlü, diğer tarafındakiler ise sol yönlüdür. Böylece kumaşın enine yönde açılması sağlanır. Daha sonra kumaş 3 adet büyük tamburdan geçer. Kumaş bu tamburlara girişte üzerine su püskürtülür ve daha sonra üzerindeki su tekrar emilir. Bu tamburlardan çıkan kumaş 5 adet yıkama teknesinin bulunduğu esas yıkama bölümüne gelir. Bu teknelerdeki suların sıcaklıkları uygulanacak prosesin türüne ve kumaş türüne göre değişiklik gösterebilir. Bu değerler çalışma prensibinin açıklanmasından sonra verilecektir. 5 adet yıkama teknesinden üçüncüsü diğerlerine göre daha büyüktür ve diğerlerinden farklı olarak yığmalı çalışma yapabilmektedir. Yığmalı çalışmalarda kumaş birkaç dakika yıkama kamarası içinde yığılarak bekletilmektedir. 1, 2, 4 ve 5. teknelerde yığma sistemi yoktur, düz geçiş sistemi kullanılmaktadır. Her yıkama teknesinin ardından sıkma valleri ile kumaş üzerindeki fazla su sıkılmaktadır. Kumaş son tekneden çıktıktan sonra da sıkılarak çıkış kısmında roliğe sarılmaktadır. Makine çalışma hızı kumaş ve proses cinsine göre değişmekle birlikte genelde 25-35 m/dk arasında değişir.

Küsters yıkama makinesinde uygulanan proseslere göre makine ayarları şöyledir:
a) Küsters Yıkama makinesinde ipliği boyalı, yünlü, askeriye, yünlü kamgarn ve elyaf boyalı lycralı kumaşların yıkanması: Bu işlem kumaşlardaki toz, yağ ve kirlerin uzaklaştırılması için yapılır. Makinede bulunan 5 yıkama teknesinin kumaş cinsine göre sıcaklıkları ve makine çalışma hızı değişir. Bu değerler aşağıdaki tabloda verilmiştir.


Sayfa No Çalışmanın KONTROL
Konusu: Yapıldığı tarih:
уυѕυƒ isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Alıntı ile Cevapla
Cevapla

Bookmarks


Konuyu Toplam 1 Üye okuyor. (0 Kayıtlı üye ve 1 Misafir)
 
Seçenekler
Stil

Yetkileriniz
Sizin Yeni Konu Acma Yetkiniz var yok
Sizin Konu Yanıtlama Yetkiniz var
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is Açık
Smileler Açık
[IMG] Kodları Açık
HTML-KodlarıKapalı

Gitmek istediğiniz klasörü seçiniz


Şu Anki Saat: 17:35


İçerik sağlayıcı paylaşım sitelerinden biri olan Bilqi.com Forum Adresimizde T.C.K 20.ci Madde ve 5651 Sayılı Kanun'un 4.cü maddesinin (2).ci fıkrasına göre TÜM ÜYELERİMİZ yaptıkları paylaşımlardan sorumludur. bilqi.com hakkında yapılacak tüm hukuksal Şikayetler doganinternet@hotmail.com ve streetken27@gmail.com dan iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 1 (Bir) Hafta içerisinde bilqi.com yönetimi olarak tarafımızdan gereken işlemler yapılacak ve size dönüş yapacaktır.
Powered by vBulletin® Version 3.8.4
Copyright ©2000 - 2017, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimisation provided by DragonByte SEO v2.0.36 (Lite) - vBulletin Mods & Addons Copyright © 2017 DragonByte Technologies Ltd.

Android Rom

Android Oyunlar

Android samsung htc

Samsung Htc

Nokia Windows